Strona główna | Redakcja

Trójkąt Trzech Cesarzy - Zbigniew Studencki / nr 1/09

Na przełomie XIX/XX w. przyjeżdżały tu tłumy wycieczkowiczów. Według jednej z miejscowych gazet każdego tygodnia do miasta przybywało od 3 do 6 tysięcy osób, nie tylko z Górnego i Dolnego Śląska, ale i odległych części Niemiec oraz całej Europy.

Leży tam, gdzie Biała i Czarna Przemsza łączy nurty, by płynąć dalej do Wisły już jako Przemsza. To styk granic trzech niegdysiejszych państw: Austrii, Prus i Rosji.

Historia Trójkąta sięga I połowy XVIII wieku. W 1742 roku w wyniku wojny prusko-austriackiej, tzw. pierwszej wojny śląskiej, Prusy na mocy traktatu pokojowego zawartego z Austrią

we Wrocławiu, otrzymały większą część Górnego Śląska. W rezultacie Czarna Przemsza stała się granicą państwową oddzielającą Prusy najpierw od Księstwa Siewierskiego, a od 1790 roku - po jego połączeniu z ziemiami polskimi - od Rzeczypospolitej.

Kilkadziesiąt lat później, w październiku 1795 roku, konwencja trzeciego rozbioru Polski przyznała Prusom m.in. ziemie Księstwa Siewierskiego. W wyniku tego granica państwa pruskiego została przeniesiona daleko poza Czarną Przemszę. Austrii przypadła natomiast Małopolska wraz z Krakowem.

W 1807 roku Czarna Przemsza ponownie stała się granicą, która oddzielała Prusy od Księstwa Warszawskiego. Wówczas to na mocy traktatu zawartego w Tylży przez Napoleona I Bonaparte z Rosją i Prusami z ziem II i III zaboru pruskiego utworzono wspomniane Księstwo. Epoka napoleońska zakończyła się definitywnie na kongresie wiedeńskim w maju 1815 roku. Rosja, Prusy i Austria zawarły tam porozumienie, w wyniku którego doszło do nowego podziału Europy: powstały wówczas m.in. Królestwo Polskie, zwane też Kongresówką i Wolne Miasto Kraków, czyli Rzeczpospolita Krakowska, których granice spotkały się z granicą Prus właśnie w miejscu połączenia

się Białej i Czarnej Przemszy.

W 1846 roku, po upadku powstania krakowskiego, terytorium Rzeczypospolitej Krakowskiej zostało przyłączone do cesarstwa Austrii. Od tego też roku, przez blisko 30 lat, miejsce styku państw

rozbiorowych, tj. Prus (Mysłowice), Rosji (Niwka, Modrzejów - obecnie Sosnowiec) i Austrii (Jęzor - obecnie Sosnowiec), nazywano "Drei Länder Ecke". W połowie XIX w. nazwę tę przetłumaczono niezbyt fortunnie na język polski jako "Trójkąt Trzech Krajów". Ze względu na to, że linie granic nie

tworzyły trójkąta, to właściwa nazwa winna brzmieć "Kąt Trzech Krajów". Do zmiany nazwy tego

historycznego miejsca doszło po wojnie prusko-francuskiej, gdy w 1871 roku nastąpiło zjednoczenie

Niemiec pod przewodem Prus oraz powstała Rzesza Niemiecka. W tym samym roku odbyła się koronacja króla Prus Wilhelma I na cesarza niemieckiego i w ten sposób pojawił się on obok cesarza Austrii oraz cara Rosji.

15 maja 1873 roku w wiedeńskim Pałacu Schönbrunn odbyło się spotkanie cesarza Austrii

Franciszka Józefa I z carem Rosji Aleksandrem II. Zawarto wówczas konwencję, do której przystąpił wkrótce i cesarz Niemiec Wilhelm I. Porozumienie to stało się podstawą utworzenia tzw. Związku Trzech Cesarzy i dlatego też dopiero od 1873 roku przyjęła się powszechnie używana nazwa "Drei Kaiser Ecke". Podobnie jak wcześniej, przetłumaczono ją niewłaściwie jako "Trójkąt Trzech Cesarzy" (nazwa ta przyjęła się także w okresie II Rzeczypospolitej, tj. w latach 1918 - 1939),

a nie jako "Kąt Trzech Cesarstw", tj. "Drei Kaiserreichs Ecke" który to napis umieszczony jest na zdecydowanej większości wydawanych w tym okresie widokówek.

Ten "Trójkąt" lub też "Kąt" stał się głośny i znany w całej Europie aż do zakończenia I wojny światowej. Klęska Niemiec, rozpad Austro - Węgier, rewolucja w Rosji, powstania śląskie1919- 1921, plebiscyt na Górnym Śląsku, spowodowały że w 1922 roku przestały istnieć granice między państwami zaborczymi, a tym samym i "Trójkąt Trzech Cesarzy", który wywarł ogromny wpływ na rozwój pogranicza i leżących na nim osad, wsi i miast, takich jak np. Sosnowiec. Wpłynął także na losy nie tylko setek tysięcy, ale nawet milionów osób, które udawały się z Mysłowic w "podróż życia" do zachodniej Europy i obu Ameryk w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków bytu. Ze statystyk wynika, że od II połowy XIX w. aż do I wojny światowej z mysłowickiego dworca kolejowego odjechało około 2,5 mln osób i miasto to było w tym czasie jednym z największych rynków siły roboczej w Europie. Teren "Trójkąta" ( dotyczy to zwłaszcza Mysłowic i jego najbliższych okolic), był atrakcją turystyczną.

Muzeum w Sosnowcu obecnie realizuje trzyletni projekt, na który składają się m.in. publikacje, konferencje naukowe, ekspozycje, konkursy i wykłady. 6 listopada ub. roku., z okazji 90. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości, w Muzeum udostępniono wystawę "Trójkąt Trzech Cesarzy", na którą składają się dokumenty, fotografie, mapy, repliki mundurów żołnierzy państw zaborczych, widokówki, znaczki, banknoty, monety itp. Wielką atrakcją jest makieta o wymiarach 5 m x 2 m ukazująca w skali 1:200 tereny u zbiegu Białej Przemszy i Czarnej Przemszy przed 100 laty. Tego samego dnia odbyła się Międzynarodowa Konferencja Naukowa "Granice w Europie. Od Trójkąta Trzech Cesarzy do Traktatu w Schengen" z udziałem m.in. naukowców z Niemiec, Francji, Czech i Polski oraz muzealników z kraju i z zagranicy.

Historia Trójkąta może stać się świetnym elementem promującym sąsiedzkie miasta i region, ale też stanie się on, tak jak przed 100 laty, niezwykłą atrakcją turystyczną.
 

Partnerzy